دیدار از آثار تاریخی مراغه با سفر به پایتخت ایلخانیان

مراغه در سال 656 هجری قمری توسط هلاکوخان به علت موقعیت جغرافیایی و سیاسی آن زمان به پایتختی برگزیده شد و تا دهه هفتاد این قرن به عنوان مرکز بزرگترین قلمرو اسلامی در تاریخ ایران پس از اسلام شکوفا شد.
منطقه مراغه علاوه بر پرورش علما و دانشمندان در طول تاریخ، دارای نمودهای فرهنگی از دوران سه هزار سال قبل از اسلام از زمان اورارتوریان و ماناها بوده و خاستگاه انسان های متمدن در دامنه های جنوبی سهند است.
به گواهی نظریات مختلف کارشناسان و آثار مکشوفه، این شهرستان در یکی از چهار ناحیه شناخته شده حاوی انسان های نخستین از دوران عصر پارینه سنگی (100 تا 200 هزار سال پیش) در ایران بوده و آثار تاریخی و دیدنی این شهر جاذبه ای دیدنی برای مسافران نوروزی است.
رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مراغه در این ارتباط گفت: این شهر با تاثیر گرفتن از تمدن های پیش از تاریخ، دوره اسلامی و بعد از آن، ابنیه های تاریخی این دوران ها را در بطن خود جای داده و از آن ها نگهداری می کند.
یعقوب طالبی، افزود: هم اکنون در این شهرستان آثار ثبت شده ای از دوره های تاریخی اورارتویی، اشکانی، ساسانی، تیموری، صفوی، سلجوقیان و ایلخانی وجود دارد که شاخص ترین این آثار شامل رصدخانه مراغه، برج مقبره های تاریخی، معبد مهر مربوط به آیین میترائیسم، گویجه قلعه و قیز قالاسی(قلعه دختر) است.
وی اظهار کرد: این شهرستان بعد از دوره اسلامی به علت قرار گیری در وضعیت خاص سیاسی و جغرافیایی تا دوره ایلخانیان همیشه قوام و حاکم نشین آذربایجان بوده و در این دوره نیز جزو 12 شهر پایتخت کشور شده است.
مراغه با برخورداری از 500 اثر تاریخی که همگی مربوط به دوران های مختلفی از تاریخ بوده جزو 10 شهر مهم دارای بافت تاریخی در کشور بشمار می رود.
این شهر از دوران قبل از اسلام، آباد بوده و به نوشته تاریخ نگاران، قرن های 12 تا 14 میلادی دوران رشد و شکوفایی آن است و این زمان مقارن با پایتختی سلسله های متعدد محلی از جمله احمدیلیان و اتابکان آذربایجان و در نهایت مرکز حکومت ایلخانان است.
رصدخانه از آثار مهم تاریخی و از یادگارهای علمی و فلکی خواجه نصیرالدین طوسی در سال 657 هجری قمری و زمان پایتختی مراغه به فرمان هلاکوخان با همراهی عده ای از فضلا و دانشمندان مهمی مانند علامه قطب الدین، فخرالدین مراغی، محی الدین مغربی و نجم الدین اسطرلابی بنا شد.
این رصدخانه با آوازه بین المللی خود در دوران گذشته و زمان کنونی به عنوان افتخار علمی ایرانیان در دنیای علم و ستاره شناسی شناخته شده و از آثار مهم و ارزشمند این شهرستان به حساب می آید.
معبد مهری، کهن یادگاری ارزشمند از آیین مهرپرستی دوره اشکانی در این شهرستان بوده و اثری دیدنی با قدمتی 2500 در دل زمین ایجاد شده است.
این معبد در 15 کیلومتری جنوب شرقی مراغه در روستای ورجوی واقع شده و با قدمتی حدود سه هزار ساله، میراثی ارزشمند و تاریخی برای بازدید میهمانان نوروزی و گردشگران علاقه مند به آثار باستانی و تاریخی است.
این معبد از معابد مهم ایران و جهان بوده که به گفته کارشناسان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری جزو چهار معبد مهم آیین مهرپرستی در ایران به شمار می رود که دارای پلانی زیرزمینی و صخره ای بوده و در دوره اشکانی و ساسانی بنا شده است.
گنبدهای سرخ، کبود (گوی گنبد)، غفاریه و مدور، نمادهایی متعلق به قرن های ششم تا هشتم هجری در این شهرستان بوده که علاوه بر تبدیل مراغه به قطب گردشگری آذربایجان شرقی موجب شهرت آن به شهر گنبدها شده است.
گنبد سرخ از قدیمی ترین بناهای موجود در مراغه بوده که در سال 542 هجری قمری بصورت مربع شکل متشکل از سردابه و اتاق اصلی احداث و بر روی سکویی سنگی قرار گرفته است.
ورودی گنبد سرخ به سوی شمال مشرف بوده و از آجرکاری پرنقش و نگار همراه با کاشی های فیروزه ای که تازه در معماری سلجوقی متداول گشته بود، زینت یافته است.
گوی گنبد (گنبد کبود) برجی است که دارای طاق نما، حاشیه قطارکاری و دندانه بوده و در کنار آن ها پایه های ستون مانندی ساخته شده که مثل سطح خارجی طاق نماها با تزیینات مرکب از آجر، سفال و کاشی فیروزه ای رنگ با اشکال هندسی بطوری بدیع آرایش یافته است.
این گنبد یک ساختمان دو طبقه با سردابه ای سنگی بوده که ارتفاع سردابه آن از سطح زمین دو متر و 40 سانتی متر و طبقه دوم اتاق آجری در روی سردابه با بلندی 11 متر و 40 سانتی متر احداث شده است.
همچنین این بنا 10 ضلعی بوده و گنبدی نیمکره ای روی این طبقه ایجاد شده و در نهایت به وسیله یک مخروط هرمی 10 طرفه پوشیده شده است.
گنبد کبود از آثار تاریخی مورد وثوق گردشگران و مسافران نوروزی بوده که همواره مورد توجه این قشر قرار می گیرد.
گنبد غفاریه مراغه که ساخت آن را به ابوسعید بهادرخان ایلخان نسبت می دهند از دیگر برج های معروف این شهر بوده که برخلاف سبک معماری سلجوقیان در ساخت آن از آجر لعابدار کمتر استفاده شده و کاشی کاری جای آن را گرفته است.
وجه تمایز این برج با دیگر برج ها، بکارگیری پنجره های کاذب در این برج بوده که سازنده آن قصد القا روشنایی و نور بصورت نمادین در محل را داشته است.
از دیگر آثار مورد علاقه گردشگران و میهمانان نوروزی این شهرستان می توان به کلیسای هوانس، بوستان آقالار، مسجد طاق دروازه، چهل غار کهجوق ساخت دست انسان و قلعه باستانی گویجه قلعه اشاره کرد.
موزه ایلخانی مراغه نیز از دیگر مکان های ارزشمند و تاریخی این شهرستان است که به عنوان موزه تخصصی حکومت ایلخانان، آثار ارزشمند از این دوران را به نمایش می گذارد.
این موزه دارای سالن های نمایش مسکوکات، کتابت، مفرغینه، آبگینه، سفال و آثار مکشوفه از دوران های مختلف تاریخی از مراغه است.
میهمانان نوروزی در سفر به شهرستان سرسبز مراغه که به باغ شهر ایران شهرت یافته علاوه بر بازدید از ده ها اثر تاریخی و جاذبه های طبیعی و گردشگری، سوغات متنوع، رنگارنگ، شیرین و ارزشمندی را با خود به ارمغان می برند.
فرش و تابلو فرش ابریشمی، باسلوق، سجوق، گردو و بادام پوست کاغذی، کشمش، عسل طبیعی سهند، صابون سنتی مراغه، دوشاب، پنیر و سرشیر از جمله سوغاتی های مهم این شهرستان است که برای میهمانان نوروزی و علاقه مندان به تهیه سوغاتی ، کالای ارزشمندی به حساب می آید.
این شهرستان با قرار گرفتن در جوار کوه سرسبز سهند با دامنه هایی پوشیده از گیاهان متنوع و غنی، از مراکز مهم تولید عسل طبیعی ، پنیر ، سرشیر ، گیاهان و عرقیات دارویی و خوراکی محسوب می شود.
صابون سنتی مراغه با قدمتی در حدود نیم قرن هر سال به همراه میهمانان و گردشگران این منطقه به دیگر نقاط کشور حمل شده و از سوغاتی های ارزشمند و طبیعی این شهرستان به شمار می رود.
این صابون که در رنگ های سفید، زرد و سیاه در بازار یافت می شود از دنبه گوسفند، سود سوز آور و بدون استفاده از مواد شیمیایی و مصنوعی تهیه شده و برای سرشویی، بدن شویی، رفع عوارض پوستی و جلوگیری از ریزش موی سر مورد استفاده قرار می گیرد.
گردو و بادام پوست کاغذی، انواع کشمش و قیسی از دیگر سوغاتی های ارزشمند و مورد وثوق میهمانان نوروزی و گردشگران این منطقه است.
کهن شهر مراغه با بیش از 20 هزار هکتار باغ میوه سالانه حدود 237 هزار تن انواع میوه از جمله سیب، انگور ، گردو ، بادام و گوجه سبز تولید می کند که حدود 70 درصد از این تولیدات به صورت مستقیم یا در قالب فرآورده های کشاورزی به کشورهای مختلف صادر می شود.
فرش و تابلو فرش ابریشمی از سوغاتی های ارزشمند و ذی قیمت این شهرستان بوده که علاوه بر میهمانان داخلی برای گردشگران و تجار خارج از کشور نیز سوغاتی گرانبهایی به حساب می آید.
مراغه سالانه با تولید حدود 65 هزار متر مربع فرش ابریشمی که 70 درصد آن جنبه صادراتی داشته رتبه دوم تولید این کالای ارزشمند را در کشور به خود اختصاص داده است.
بازار مراغه بویژه مغازه های سوغاتی و خشکبار این شهرستان در طول ایام تعطیلات نوروزی از رونق خاصی برخوردار بوده و پذیرای میهمانان نوروزی منطقه است.
براساس آمار موجود تاکنون حدود 300 اثر تاریخی مراغه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
شهرستان مراغه با 250 هزار نفر جمعیت در 147 کیلومتری جنوب غربی تبریز مرکز آذربایجان شرقی واقع است.
3034/8023/6183
لینک منبع